Strona czynna i bierna w języku niemieckim. Aktiv i Passiv bez tajemnic

Strona czynna i bierna to dwa różne sposoby przedstawiania tej samej sytuacji. W stronie czynnej najważniejsza jest osoba lub rzecz, która wykonuje czynność:

Der Mechaniker repariert das Auto.

Mechanik naprawia samochód.

W stronie biernej uwaga przesuwa się na to, co jest poddawane działaniu:

Das Auto wird repariert.

Samochód jest naprawiany.

To bardzo ważna różnica.

W pierwszym zdaniu interesuje nas przede wszystkim mechanik. W drugim najważniejszy jest samochód i sama czynność naprawiania. Strona bierna, czyli Passiv, jest bardzo często używana w języku niemieckim. Spotkamy ją w pracy, urzędach, instrukcjach, wiadomościach, tekstach technicznych, artykułach i dokumentach. Dlatego jej znajomość jest szczególnie przydatna od poziomu B1.

 

Czym jest strona czynna?

Strona czynna, czyli:

Aktiv

pokazuje, kto wykonuje daną czynność.

Przykład:

Der Arzt untersucht den Patienten.

Lekarz bada pacjenta.

Schemat:

wykonawca + czasownik + obiekt

Czyli:

Der Arzt → untersucht → den Patienten.

Lekarz wykonuje czynność badania.

 

Czym jest strona bierna?

Strona bierna:

Passiv

koncentruje się na czynności lub na osobie/rzeczy, której ta czynność dotyczy.

Zdanie:

Der Arzt untersucht den Patienten.

możemy przekształcić:

Der Patient wird untersucht.

Pacjent jest badany.

Nie musimy nawet mówić, kto go bada.

Może to być oczywiste z kontekstu albo po prostu nie jest to najważniejsza informacja.

 

Najprostsze porównanie

1. Aktiv

Die Firma produziert die Autos.

Firma produkuje samochody.

 

2. Passiv

Die Autos werden produziert.

Samochody są produkowane.

 

W stronie czynnej najważniejsza jest:

Die Firma

W stronie biernej:

Die Autos

 

Jak tworzymy Passiv?

Najważniejszy wzór to:

werden + Partizip II

Przykłady:

Das Auto wird repariert.

Samochód jest naprawiany

Das Haus wird gebaut.

Dom jest budowany.

Der Brief wird geschrieben.

List jest pisany.

Das Essen wird gekocht.

Jedzenie jest gotowane.

Die Tür wird geöffnet.

Drzwi są otwierane.

 

Co dzieje się ze zdaniem w Aktiv?

Spójrzmy na przykład:

Der Lehrer erklärt die Grammatik.

Nauczyciel wyjaśnia gramatykę.

Mamy:

Der Lehrer = wykonawca

erklärt = czynność

die Grammatik = obiekt

Po przekształceniu:

Die Grammatik wird erklärt.

Gramatyka jest wyjaśniana.

Obiekt z Aktiv staje się podmiotem w Passiv.

 

Dlaczego używamy strony biernej?

Strona bierna jest szczególnie przydatna, kiedy:

1. Nie wiemy, kto wykonał czynność

Mein Auto wurde gestohlen.

Mój samochód został skradziony.

Nie wiemy, kto go ukradł.

2. Nie chcemy podawać wykonawcy

Der Fehler wurde gemacht.

Błąd został popełniony.

3. Wykonawca nie jest ważny

Das Gebäude wird renoviert.

Budynek jest remontowany.

Najważniejsza jest informacja o remoncie, a nie o tym, kto go wykonuje.

4. Chcemy skupić się na procesie

Die Straße wird repariert.

Droga jest naprawiana.

 

Vorgangspassiv

W języku niemieckim bardzo ważne jest rozróżnienie dwóch rodzajów strony biernej.

Pierwszy to Vorgangspassiv czyli strona bierna opisująca czynność lub proces.

Tworzymy ją za pomocą:

werden + Partizip II

Przykład:

Das Haus wird gebaut.

Dom jest budowany.

Proces budowy trwa.

 

Zustandspassiv

Drugi rodzaj to Zustandspassiv. Opisuje stan będący rezultatem wcześniejszej czynności.

Tworzymy go za pomocą:

sein + Partizip II

Przykład:

Die Tür ist geschlossen.

Drzwi są zamknięte.

Nie opisujemy tutaj samego procesu zamykania drzwi. Opisujemy ich obecny stan.

 

Vorgangspassiv czy Zustandspassiv?

Porównaj:

Die Tür wird geschlossen.

Drzwi są zamykane.

Tutaj ktoś właśnie wykonuje czynność zamykania.

To:

Vorgangspassiv

Natomiast:

Die Tür ist geschlossen.

Drzwi są zamknięte.

Tutaj opisujemy rezultat.

To:

Zustandspassiv

Można zapamiętać:

werden → proces

sein → stan

 

Przykład z samochodem

1. Aktiv

Der Mechaniker repariert das Auto.

Mechanik naprawia samochód.

2. Vorgangspassiv

Das Auto wird repariert.

Samochód jest naprawiany.

3. Zustandspassiv

Das Auto ist repariert.

Samochód jest naprawiony.

Widzimy więc trzy różne perspektywy:

naprawia

→ czynność wykonuje mechanik

jest naprawiany

→ trwa proces

jest naprawiony

→ mamy rezultat.

 

Passiv w czasie teraźniejszym

Präsens:

werden + Partizip II

Przykłady:

Das Essen wird gekocht.

Jedzenie jest gotowane.

Das Auto wird gewaschen.

Samochód jest myty.

Die Wohnung wird renoviert.

Mieszkanie jest remontowane.

Die Briefe werden verschickt.

Listy są wysyłane.

 

Odmiana „werden” w Präsens

Przykłady:

Ich werde gefragt.

Jestem pytany.

Du wirst informiert.

Jesteś informowany.

Er wird angerufen.

On jest telefonicznie powiadamiany.

Wir werden eingeladen.

Jesteśmy zapraszani.

 

Passiv w Präteritum

W Präteritum używamy:

wurde / wurden + Partizip II

Przykłady:

Das Haus wurde gebaut.

Dom został zbudowany / był budowany.

Die Straße wurde repariert.

Droga została naprawiona / była naprawiana.

Der Brief wurde gestern geschrieben.

List został wczoraj napisany.

Liczba mnoga:

Die Häuser wurden gebaut.

Domy zostały zbudowane.

 

Passiv w Perfekt

Perfekt w stronie biernej jest bardziej skomplikowany.

Tworzymy je za pomocą:

sein + Partizip II + worden

Przykład:

Das Haus ist gebaut worden.

Dom został zbudowany.

Zwróć uwagę na:

worden

a nie:

geworden

W Passiv Perfekt używamy:

worden

 

„Worden” czy „geworden”?

To częsty problem.

1. Werden jako „stawać się”

Er ist Arzt geworden.

On został lekarzem.

Tutaj:

geworden

 

2. Passiv

Das Haus ist gebaut worden.

Dom został zbudowany.

Tutaj:

worden

To ważne rozróżnienie.

 

Passiv z czasownikiem modalnym

Strona bierna może występować również z czasownikami modalnymi.

Przykład:

Man muss das Problem lösen.

Trzeba rozwiązać problem.

W Passiv:

Das Problem muss gelöst werden.

Problem musi zostać rozwiązany.

Schemat:

czasownik modalny + Partizip II + werden

 

Die Rechnung muss bezahlt werden.

Rachunek musi zostać zapłacony.

Der Brief kann morgen geschickt werden.

List może zostać wysłany jutro.

Das Auto soll repariert werden.

Samochód powinien zostać naprawiony.

Die Aufgabe muss heute gemacht werden.

Zadanie musi zostać dzisiaj wykonane.

 

Passiv i „man”

Bardzo często stronę bierną można utworzyć ze zdania zawierającego:

man

Przykład:

Man baut ein neues Haus.

Buduje się nowy dom.

Passiv:

Ein neues Haus wird gebaut.

Budowany jest nowy dom.

Kolejny przykład:

Man repariert die Straße.

Naprawia się drogę.

Die Straße wird repariert.

Droga jest naprawiana.

 

Czy zawsze możemy utworzyć Passiv?

Nie. Klasyczne Vorgangspassiv tworzymy przede wszystkim z czasownikami, które mogą mieć dopełnienie w Akkusativ.

Na przykład:

Der Mechaniker repariert das Auto.

Mamy:

das Auto

czyli Akkusativ.

Możemy więc utworzyć:

Das Auto wird repariert.

 

Czasowniki bez dopełnienia Akkusativ

Nie każdy czasownik pozwala na taką prostą transformację.

Na przykład:

Ich schlafe.

Nie ma tutaj obiektu w Akkusativ.

Nie możemy po prostu utworzyć:

❌ Ich werde geschlafen.

W przypadku niektórych czasowników możliwa jest jednak konstrukcja bezosobowa z es:

Es wird viel gearbeitet.

Dużo się pracuje.

Es wird heute getanzt.

Dzisiaj się tańczy.

Es wurde lange diskutiert.

Długo dyskutowano.

 

Bez wykonawcy

W Passiv bardzo często pomijamy wykonawcę.

Aktiv:

Die Mitarbeiter reparieren die Maschinen.

Pracownicy naprawiają maszyny.

Passiv:

Die Maschinen werden repariert.

Maszyny są naprawiane.

Nie musimy mówić:

von den Mitarbeitern

 

„Von” + wykonawca

Jeżeli chcemy jednak powiedzieć, kto wykonuje czynność, możemy użyć:

von + Dativ

Przykład:

Das Auto wird von einem Mechaniker repariert.

Samochód jest naprawiany przez mechanika.

Der Brief wurde von meiner Kollegin geschrieben.

List został napisany przez moją koleżankę.

Das Haus wurde von einer bekannten Firma gebaut.

Dom został zbudowany przez znaną firmę.

 

„Durch” w stronie biernej

Czasami używamy:

durch

gdy chcemy wskazać środek, przyczynę lub czynnik, za pomocą którego coś się wydarzyło.

Przykład:

Die Straße wurde durch den Sturm beschädigt.

Droga została uszkodzona przez burzę.

W uproszczeniu:

von → wykonawca

durch → środek, przyczyna lub czynnik

 

Passiv w języku urzędowym

Strona bierna jest bardzo częsta w języku formalnym. Możemy spotkać:

Der Antrag wird geprüft.

Wniosek jest rozpatrywany.

Die Unterlagen werden bearbeitet.

Dokumenty są przetwarzane / opracowywane.

Der Antrag wurde genehmigt.

Wniosek został zatwierdzony.

Die Dokumente müssen eingereicht werden.

Dokumenty muszą zostać złożone.

 

Takie konstrukcje są szczególnie przydatne dla osób mieszkających i pracujących w krajach niemieckojęzycznych.

 

Passiv w pracy

W środowisku zawodowym możemy usłyszeć:

Die Rechnung wird morgen bezahlt.

Rachunek zostanie jutro zapłacony.

Die Bestellung wird heute verschickt.

Zamówienie zostanie dzisiaj wysłane.

Die Kunden werden informiert.

Klienci są informowani.

Das Problem muss schnell gelöst werden.

Problem musi zostać szybko rozwiązany.

 

Passiv w instrukcjach

Strona bierna jest również bardzo częsta w instrukcjach.

Das Gerät wird eingeschaltet.

Urządzenie jest włączane.

Die Taste wird gedrückt.

Przycisk jest naciskany.

Das Passwort wird eingegeben.

Hasło jest wprowadzane.

Die Datei wird gespeichert.

Plik jest zapisywany.

 

W takich tekstach wykonawca czynności często nie jest istotny.

 

Najczęstsze błędy

Błąd 1

❌ Das Auto wird reparieren.

Poprawnie:

✅ Das Auto wird repariert.

Po werden w Vorgangspassiv potrzebujemy Partizip II.

Błąd 2

❌ Das Haus wird gebaut von der Firma.

Zdanie jest możliwe, ale naturalniej:

✅ Das Haus wird von der Firma gebaut.

Błąd 3

❌ Das Haus ist gebaut geworden.

Poprawnie w Passiv Perfekt:

✅ Das Haus ist gebaut worden.

Błąd 4

❌ Die Tür ist geschlossen worden, wenn opisujemy stan.

Jeżeli chcemy powiedzieć po prostu:

„Drzwi są zamknięte”

używamy:

✅ Die Tür ist geschlossen.

Jeżeli chcemy podkreślić czynność:

✅ Die Tür ist geschlossen worden.

 

Najważniejsze konstrukcje

 

Ćwiczenie: Aktiv czy Passiv?

Określ, czy zdanie jest w stronie czynnej czy biernej.

Der Mann repariert das Auto.

Das Auto wird repariert.

Die Firma baut ein neues Gebäude.

Das Gebäude wird gebaut.

Die Tür ist geschlossen.

Der Lehrer erklärt die Aufgabe.

 

Odpowiedzi:

Aktiv

Passiv

Aktiv

Passiv

Zustandspassiv

Aktiv

 

Ćwiczenie: zamień Aktiv na Passiv

1. Der Mechaniker repariert das Auto.

Das Auto wird repariert.

2. Die Firma produziert die Produkte.

Die Produkte werden produziert.

3. Der Lehrer erklärt die Grammatik.

Die Grammatik wird erklärt.

4. Die Mitarbeiter schreiben die Berichte. 

Die Berichte werden geschrieben.

5. Die Polizei kontrolliert die Straße.

Die Straße wird kontrolliert.

 

Takie ćwiczenia bardzo dobrze pomagają zrozumieć, jak działa Passiv.

 

Czy strona bierna jest trudna?

Dla wielu osób Passiv początkowo wydaje się skomplikowany, ponieważ trzeba jednocześnie pamiętać:

• odpowiednią formę werden,
• Partizip II,
• szyk zdania,
• przypadki,
• czas, w którym znajduje się zdanie.

W praktyce jednak wystarczy zacząć od jednego wzoru:

werden + Partizip II

Na przykład:

wird gemacht

wird geschrieben

wird repariert

wird gebaut

Kiedy ten schemat staje się automatyczny, można przejść do bardziej zaawansowanych konstrukcji.

 

Jak korepetycje pomagają w nauce strony biernej?

Passiv najlepiej ćwiczyć nie tylko poprzez odmianę czasownika, ale przede wszystkim poprzez przekształcanie całych zdań.

Na przykład:

Die Firma baut ein neues Haus.

Uczeń przekształca:

Ein neues Haus wird gebaut.

Następnie można dodać wykonawcę:

Ein neues Haus wird von der Firma gebaut.

Kolejny etap to czas przeszły:

Ein neues Haus wurde gebaut.

A następnie konstrukcja z czasownikiem modalnym:

Ein neues Haus muss gebaut werden.

W ten sposób jeden prosty przykład prowadzi do kilku ważnych konstrukcji gramatycznych.

 

Podsumowanie

Strona czynna i bierna pozwalają przedstawić tę samą sytuację z dwóch różnych perspektyw.

1. Aktiv

Skupiamy się na wykonawcy:

Der Mechaniker repariert das Auto.

Mechanik naprawia samochód.

2. Vorgangspassiv

Skupiamy się na procesie:

Das Auto wird repariert.

Samochód jest naprawiany.

3. Zustandspassiv

Skupiamy się na rezultacie:

Das Auto ist repariert.

Samochód jest naprawiony.

Najważniejsze konstrukcje, które warto zapamiętać:

werden + Partizip II

→ Vorgangspassiv

sein + Partizip II

→ Zustandspassiv

oraz:

von + Dativ

→ gdy chcemy wskazać wykonawcę.

 

Passiv jest szczególnie ważny w języku formalnym, zawodowym i urzędowym. Dlatego osoby uczące się niemieckiego na poziomie B1/B2 powinny stopniowo wprowadzać go do własnych wypowiedzi.

Najlepiej zacząć od prostego schematu:

Das Auto wird repariert.

A dopiero później przechodzić do:

Das Auto wurde repariert.

Das Auto ist repariert worden.

Das Auto muss repariert werden.

Wtedy strona bierna przestaje być gramatycznym labiryntem, a zaczyna być po prostu kolejnym sposobem budowania zdań.

 

FAQ

Co to jest Aktiv?

Aktiv to strona czynna. Pokazuje, kto wykonuje daną czynność.

Der Lehrer erklärt die Grammatik.

Co to jest Passiv?

Passiv to strona bierna. Koncentruje się przede wszystkim na czynności lub jej obiekcie.

Die Grammatik wird erklärt.

Jak tworzymy Vorgangspassiv?

Za pomocą:

werden + Partizip II

Das Auto wird repariert.

Jak tworzymy Zustandspassiv?

Za pomocą:

sein + Partizip II

Die Tür ist geschlossen.

Jaka jest różnica między „wird gemacht” a „ist gemacht”?

wird gemacht oznacza, że czynność jest wykonywana.

ist gemacht wskazuje na stan lub rezultat wykonanej czynności.

Jak powiedzieć „przez kogoś” po niemiecku?

Najczęściej używamy:

von + Dativ

Das Auto wird von dem Mechaniker repariert.

Czy Passiv jest używany w codziennym niemieckim?

Tak, ale szczególnie często występuje w języku formalnym, zawodowym, urzędowym, technicznym i pisanym. W codziennych rozmowach Niemcy często wybierają również konstrukcje aktywne.