Marcin Kamola
Zadzwoń do nas
(+48) 799 138 401
Napisz do nas
dr.marcinkamola@gmail.com
Jak aktywizować uczniów na lekcjach niemieckiego?
Nauczyciel mówi, uczniowie słuchają, następnie rozwiązują kilka ćwiczeń i przepisują odpowiedzi z tablicy. Taki model lekcji przez wiele lat był czymś zupełnie normalnym. Dzisiaj coraz częściej zwracamy jednak uwagę na to, że samo słuchanie nauczyciela nie wystarcza do skutecznego nauczenia się języka.
Języka obcego trzeba używać. Uczeń powinien mówić, pytać, odpowiadać, popełniać błędy, poprawiać się, szukać odpowiednich słów i samodzielnie budować wypowiedzi. Dlatego jednym z najważniejszych zadań nauczyciela jest stworzenie takich warunków, w których uczeń rzeczywiście będzie chciał i miał okazję używać niemieckiego. Nie zawsze jest to łatwe. Niektórzy uczniowie są bardzo aktywni. Inni wolą milczeć. Jedni bez problemu odpowiadają na pytania, inni potrzebują czasu, aby się przełamać. Na szczęście aktywizowanie uczniów nie musi oznaczać organizowania skomplikowanych gier czy wymyślania nowych atrakcji na każdą lekcję. Często wystarczy kilka dobrze zaplanowanych zmian w sposobie prowadzenia zajęć.
1. Pamiętaj, że nauczyciel nie powinien mówić przez całą lekcję
To jedna z najważniejszych zasad.
Nauczyciel może bardzo dużo wiedzieć i świetnie tłumaczyć gramatykę. Jeżeli jednak przez większość lekcji mówi on, uczniowie mają ograniczoną możliwość ćwiczenia języka.
Warto zadać sobie pytanie:
Kto podczas mojej lekcji mówi najwięcej?
Jeżeli odpowiedź brzmi „ja”, warto zastanowić się, czy można część tego czasu przekazać uczniom.
Zamiast przez pięć minut opowiadać o swoim weekendzie, nauczyciel może zadać uczniom pytania:
Was habt ihr am Wochenende gemacht?
Wo wart ihr?
Mit wem wart ihr dort?
W ciągu kilku minut może powstać znacznie więcej języka niż podczas długiego wyjaśnienia.
2. Zadawaj pytania, na które nie można odpowiedzieć jednym słowem
Pytania typu:
Magst du Musik?
są łatwe, ale często prowadzą do odpowiedzi:
Ja.
Lepsze może być:
Welche Musik hörst du gern und warum?
Zamiast:
Hast du Geschwister?
można zapytać:
Wie ist deine Familie?
Pytania otwarte wymagają od ucznia stworzenia dłuższej wypowiedzi.
Oczywiście na poziomie A1 należy dostosować ich trudność do możliwości ucznia.
3. Nie poprawiaj każdego błędu natychmiast
Jeżeli uczeń mówi:
Gestern ich bin gegangen ins Kino...
nauczyciel może natychmiast przerwać:
„Nie, źle. Powiedz: Gestern bin ich ins Kino gegangen.”
Uczeń otrzymuje poprawną wersję, ale jednocześnie traci płynność wypowiedzi.
W wielu sytuacjach lepiej pozwolić mu skończyć.
Nauczyciel może zanotować błędy i omówić je później.
Nie oznacza to oczywiście, że błędów nie należy poprawiać.
Chodzi o właściwy moment.
Podczas ćwiczenia płynności najważniejsza może być komunikacja.
Podczas ćwiczenia gramatycznego większą wagę można natomiast przywiązywać do poprawności.
4. Daj uczniowi czas na odpowiedź
Cisza po zadaniu pytania nie musi oznaczać, że uczeń niczego nie wie.
Może oznaczać, że:
- szuka słowa,
- przypomina sobie gramatykę,
- układa zdanie,
- tłumaczy je w głowie,
- stresuje się.
Dlatego warto odczekać kilka sekund.
Nauczyciel nie musi natychmiast podpowiadać.
Czasami właśnie ta chwila jest momentem, w którym uczeń zaczyna samodzielnie korzystać z języka.
5. Stosuj pracę w parach
Praca w parach jest bardzo dobrym sposobem na zwiększenie ilości mówienia.
Jeżeli w grupie znajduje się 20 uczniów i nauczyciel zada pytanie jednej osobie, pozostali przez większość czasu słuchają.
Jeżeli uczniowie pracują w parach, w tym samym momencie mówi kilka lub kilkanaście osób.
Przykład:
Fragt euren Partner / eure Partnerin:
Was machst du gern in deiner Freizeit?
Was machst du am Wochenende?
Welches Hobby hast du?
Następnie można poprosić kilka osób o przedstawienie odpowiedzi partnera.
6. Wykorzystuj role
Ćwiczenia polegające na odgrywaniu ról dobrze sprawdzają się szczególnie w nauce języka praktycznego.
Przykładowo:
Uczeń A: pracownik hotelu
Uczeń B: gość hotelowy
Sytuacja:
Gość chce zameldować się w hotelu.
Uczeń powinien:
- podać nazwisko,
- zapytać o pokój,
- zapytać o śniadanie,
- poprosić o informacje.
Takie ćwiczenie pozwala połączyć słownictwo, gramatykę i komunikację.
7. Wykorzystuj sytuacje z życia codziennego
Im bardziej zadanie przypomina prawdziwą sytuację, tym łatwiej pokazać uczniowi sens nauki.
Zamiast:
„Uzupełnij 15 zdań odpowiednim czasownikiem.”
można czasami stworzyć sytuację:
Du bist im Supermarkt. Was möchtest du kaufen?
Albo:
Du bist beim Arzt. Beschreibe dein Problem.
Na poziomie B1:
Du möchtest eine Wohnung mieten. Welche Fragen stellst du dem Vermieter?
Język zaczyna wtedy pełnić funkcję narzędzia.
8. Wykorzystuj zdjęcia
Zdjęcie może być bardzo prostym, ale skutecznym materiałem dydaktycznym.
Na poziomie A1 można pytać:
Was siehst du?
Wie viele Personen gibt es?
Wo sind sie?
Na B1:
Was passiert auf dem Bild?
Wie fühlen sich die Personen?
Was könnte vorher passiert sein?
Na B2/C1:
Welche Geschichte könnte hinter dieser Situation stehen?
Jedno zdjęcie może więc zostać wykorzystane na różnych poziomach.
9. Pozwól uczniom zadawać pytania
Lekcja nie powinna być wyłącznie serią pytań nauczyciela.
Można odwrócić role.
Przykład:
Jeden uczeń otrzymuje kartę z informacjami o fikcyjnej osobie.
Drugi musi zadawać pytania, aby dowiedzieć się:
- gdzie mieszka,
- czym się zajmuje,
- jakie ma hobby,
- gdzie był ostatnio,
- czego szuka.
Uczeń nie tylko odpowiada.
Musi samodzielnie stworzyć pytania.
10. Wykorzystuj zadania z luką informacyjną
Bardzo skuteczne są ćwiczenia, w których każdy uczeń posiada tylko część informacji.
Na przykład:
Uczeń A ma rozkład jazdy.
Uczeń B ma informacje o cenach biletów.
Aby rozwiązać zadanie, muszą ze sobą porozmawiać.
To ważne, ponieważ komunikacja staje się konieczna do wykonania zadania.
Nie jest tylko sztucznym ćwiczeniem.
11. Daj uczniom wybór
Aktywność często rośnie, kiedy uczeń ma choć niewielki wpływ na przebieg zadania.
Można powiedzieć:
„Wybierz jeden z trzech tematów i przygotuj krótką wypowiedź.”
Na przykład:
- moje hobby,
- moja wymarzona podróż,
- idealny weekend.
Uczeń może wybrać temat, który jest dla niego najbardziej interesujący.
12. Wykorzystuj zainteresowania uczniów
Jeżeli uczeń interesuje się piłką nożną, samochodami, gotowaniem, podróżami, muzyką czy technologią, można wykorzystać te zainteresowania.
Nie trzeba oczywiście podporządkowywać całego kursu hobby jednej osoby.
Wystarczy czasami zmienić kontekst ćwiczenia.
Gramatykę można przecież ćwiczyć na bardzo różnych przykładach.
13. Nie każda aktywizacja musi być zabawą
To ważne szczególnie w pracy z dorosłymi.
Aktywizowanie ucznia nie oznacza:
- gry na każdej lekcji,
- konkursu,
- kolorowych kart,
- zabawy ruchowej.
Aktywnością może być również:
- dyskusja,
- analiza tekstu,
- rozwiązanie problemu,
- argumentowanie,
- przedstawienie opinii,
- stworzenie dialogu.
Dorosły uczeń nie potrzebuje być cały czas zabawiany.
Potrzebuje widzieć sens wykonywanego zadania.
14. Wprowadź element problemowy
Na wyższych poziomach można wykorzystać zadania wymagające rozwiązania problemu.
Przykład:
Ihr habt nur 500 Euro und wollt ein Wochenende in Berlin verbringen. Plant die Reise.
Uczniowie muszą:
- wybrać transport,
- znaleźć nocleg,
- zaplanować posiłki,
- wybrać atrakcje,
- uzasadnić decyzje.
Język staje się narzędziem potrzebnym do rozwiązania zadania.
15. Organizuj krótkie dyskusje
Na poziomie B1/B2 można zadawać pytania wymagające wyrażenia opinii:
Sollten Jugendliche weniger Zeit mit dem Handy verbringen?
Ist Homeoffice besser als die Arbeit im Büro?
Sollten Schüler mehr Fremdsprachen lernen?
Nie trzeba od razu organizować formalnej debaty.
Wystarczy:
Ich denke, dass...
Meiner Meinung nach...
Ich stimme dir zu, weil...
Ich sehe das anders, weil...
16. Stosuj „Think – Pair – Share”
To prosta technika, która pozwala aktywizować również mniej odważnych uczniów.
Najpierw uczeń sam zastanawia się nad odpowiedzią.
Następnie rozmawia z partnerem.
Na końcu kilka osób przedstawia odpowiedzi grupie.
Schemat:
pomyśl → porozmawiaj → podziel się
Dzięki temu uczeń nie musi od razu wypowiadać się przed całą klasą.
17. Wprowadź krótkie zadania czasowe
Czasami pomocne jest ograniczenie zadania.
Na przykład:
„Macie dwie minuty. Znajdźcie pięć argumentów.”
Albo:
„Macie trzy minuty. Przygotujcie dialog.”
Ograniczenie czasowe może zwiększyć koncentrację.
Trzeba jednak uważać, aby nie powodować niepotrzebnego stresu.
18. Aktywizuj także uczniów nieśmiałych
Nie każdy uczeń chce mówić przed całą grupą.
Nie należy zmuszać wszystkich do wystąpień publicznych przy każdej okazji.
Można stopniować trudność:
praca indywidualna → para → mała grupa → cała klasa
Dzięki temu uczeń najpierw ćwiczy wypowiedź w bezpieczniejszym środowisku.
19. Wykorzystuj błędy jako materiał do nauki
Błąd ucznia może być świetnym punktem wyjścia.
Jeżeli kilku uczniów popełnia ten sam błąd, można zapisać przykłady na tablicy i wspólnie je przeanalizować.
Na przykład:
Ich bin gegangen nach Berlin.
Ich habe gestern einen Film gesehen.
Nauczyciel może zapytać:
Was ist hier richtig?
Uczniowie sami próbują znaleźć regułę.
20. Zmieniaj tempo lekcji
Lekcja, podczas której przez 60 minut uczniowie wykonują podobne zadania, może stać się monotonna.
Warto zmieniać aktywności:
- rozmowa,
- ćwiczenie,
- tekst,
- słuchanie,
- praca w parach,
- samodzielna wypowiedź.
Nie chodzi o ciągłe dostarczanie nowych atrakcji.
Chodzi o utrzymanie aktywności poznawczej.
21. Wprowadzaj element zaskoczenia
Niektóre zadania mogą mieć nietypową formę.
Na przykład:
„Opisz ten obraz, ale nie możesz użyć słowa sein.”
Albo:
„Przekonaj partnera, że Twój pomysł na wakacje jest najlepszy.”
Takie ograniczenia zmuszają ucznia do poszukiwania alternatywnych konstrukcji.
22. Pozwól uczniom współtworzyć materiał
Można poprosić uczniów o stworzenie własnych pytań, przykładów czy krótkich ćwiczeń.
Przykład:
„Napisz trzy pytania dotyczące tego tekstu i zadaj je partnerowi.”
Uczeń przestaje być wyłącznie odbiorcą materiału.
Staje się jego współtwórcą.
23. Wykorzystuj technologię z umiarem
Lekcje online dają wiele możliwości:
- wspólne dokumenty,
- tablice online,
- ankiety,
- quizy,
- nagrywanie wypowiedzi,
- współdzielenie ekranu.
Nie należy jednak używać technologii tylko dlatego, że jest dostępna.
Jeżeli zwykła rozmowa w parach jest skuteczniejsza, nie ma potrzeby zastępować jej aplikacją.
Technologia powinna rozwiązywać problem dydaktyczny.
24. Pamiętaj o informacji zwrotnej
Aktywizacja ucznia nie kończy się w momencie wykonania zadania.
Uczeń powinien wiedzieć:
- co zrobił dobrze,
- co wymaga poprawy,
- jak może poprawić błąd.
Informacja zwrotna nie musi być długa.
Czasami wystarczy:
„Bardzo dobrze użyłeś słownictwa dotyczącego podróży. Popracujemy jeszcze nad szykiem zdania.”
Taka informacja jest znacznie bardziej użyteczna niż samo:
„Dobrze.”
25. Aktywizacja podczas korepetycji indywidualnych
Na lekcji indywidualnej sytuacja jest nieco inna.
Nauczyciel ma tylko jednego ucznia, dlatego nie można wykorzystać pracy w parach.
Można jednak stosować:
- odgrywanie ról,
- pytania problemowe,
- opis obrazków,
- symulacje sytuacji,
- dyskusje,
- zadania decyzyjne,
- opowiadanie historii.
Nauczyciel może również wcielić się w rozmówcę.
Przykład:
Uczeń: klient
Nauczyciel: pracownik hotelu
Następnie można zamienić role.
26. Aktywizacja dzieci i młodzieży
W przypadku młodszych uczniów warto częściej wykorzystywać:
- ruch,
- obraz,
- krótkie zadania,
- element rywalizacji,
- gry językowe,
- piosenki,
- historyjki.
Ważne jest jednak, aby zabawa nadal miała konkretny cel językowy.
Gra sama w sobie nie jest metodą nauczania.
Metodą staje się wtedy, gdy pomaga uczniowi osiągnąć określony cel językowy.
27. Aktywizacja dorosłych
Dorośli uczniowie często potrzebują przede wszystkim praktycznego zastosowania języka.
Dobrym materiałem mogą być:
- rozmowa telefoniczna,
- wiadomość e-mail,
- sytuacja w pracy,
- rozmowa z urzędnikiem,
- wynajem mieszkania,
- wizyta u lekarza,
- zakupy,
- rozmowa z sąsiadem.
Im bliżej realnego życia, tym łatwiej pokazać praktyczną wartość języka.
28. Nie zmuszaj do aktywności za wszelką cenę
To również ważna zasada.
Nie każdy uczeń chce być ciągle na pierwszym planie.
Czasami aktywne słuchanie, czytanie lub samodzielne wykonywanie zadania również jest wartościowe.
Celem nie jest stworzenie lekcji, podczas której wszyscy bez przerwy mówią.
Celem jest stworzenie lekcji, podczas której uczniowie uczą się poprzez różne formy aktywności.
29. Sprawdzaj, kto rzeczywiście uczestniczy w lekcji
W grupie łatwo zauważyć tylko najbardziej aktywne osoby.
Nauczyciel może mieć wrażenie, że cała klasa pracuje, ponieważ kilka osób ciągle odpowiada.
Warto świadomie dawać możliwość wypowiedzi również pozostałym uczniom.
Praca w parach i małych grupach jest tutaj szczególnie pomocna.
30. Najważniejsze pytanie dla nauczyciela
Po lekcji warto zadać sobie pytanie:
Ile czasu podczas dzisiejszej lekcji uczniowie rzeczywiście używali języka niemieckiego?
Nie chodzi o idealną liczbę minut.
Chodzi o świadomość.
Jeżeli nauczyciel zauważy, że większość czasu spędził na tłumaczeniu, może podczas następnej lekcji spróbować zamienić część wyjaśnień na ćwiczenia.
Przykładowy zestaw aktywizujących zadań
Poniższe zadania można łatwo wykorzystać podczas lekcji niemieckiego.
1. Zwei Minuten sprechen
Uczeń przez dwie minuty mówi na określony temat.
2. Finde jemanden, der...
Uczniowie szukają osoby, która:
gern kocht
in Österreich war
ein Haustier hat
Deutsch jeden Tag benutzt
3. Was würdest du tun?
Uczeń reaguje na hipotetyczne sytuacje.
Was würdest du machen, wenn du eine Million Euro hättest?
4. Beschreibe das Bild
Uczeń opisuje zdjęcie bez używania określonych słów.
5. Rollenspiel
Uczeń i nauczyciel odgrywają sytuację z życia codziennego.
6. Drei Argumente
Uczeń musi znaleźć trzy argumenty popierające określone stanowisko.
7. Frage deinen Partner
Uczeń przygotowuje własne pytania.
8. Erkläre das Wort
Uczeń wyjaśnia znaczenie słowa bez jego użycia.
Podsumowanie
Aktywizowanie uczniów nie wymaga ciągłego wymyślania nowych gier i atrakcji.
Najważniejsze jest stworzenie takich warunków, w których uczeń rzeczywiście używa języka.
Pomagają w tym:
- pytania otwarte,
- praca w parach,
- odgrywanie ról,
- zadania problemowe,
- dyskusje,
- zdjęcia,
- sytuacje z życia codziennego,
- zadania z luką informacyjną,
- praca projektowa,
- stopniowe zwiększanie samodzielności.
Warto również pamiętać, że aktywizacja nie oznacza ciągłego mówienia.
Dobry nauczyciel potrafi zmieniać formy pracy i dopasować je do wieku, poziomu oraz osobowości uczniów.
Najważniejsza zmiana często zaczyna się od bardzo prostego pytania:
Czy podczas mojej lekcji uczniowie mają wystarczająco dużo okazji, żeby sami używać niemieckiego?
Jeżeli odpowiedź brzmi „nie”, to właśnie tutaj znajduje się jedno z największych pól do poprawy.
FAQ
Jak aktywizować uczniów, którzy nie chcą mówić po niemiecku?
Najlepiej nie zaczynać od wymagania długiej wypowiedzi przed całą grupą. Można rozpocząć od krótkich odpowiedzi, pracy w parach i prostych ćwiczeń, a następnie stopniowo zwiększać poziom trudności.
Czy gry językowe są konieczne podczas lekcji niemieckiego?
Nie. Gry mogą być przydatnym narzędziem, ale aktywizować można również poprzez rozmowy, dyskusje, zadania problemowe, symulacje i pracę z tekstem.
Jak aktywizować uczniów podczas korepetycji indywidualnych?
Dobrym rozwiązaniem są odgrywanie ról, dyskusje, symulacje sytuacji z życia codziennego, opis zdjęć, zadania problemowe i ćwiczenia wymagające samodzielnego podejmowania decyzji.
Co zrobić, jeśli tylko kilku uczniów w grupie jest aktywnych?
Warto ograniczyć liczbę pytań kierowanych do całej klasy i częściej stosować pracę w parach oraz małych grupach. Dzięki temu każdy uczeń otrzymuje więcej okazji do mówienia.
Potrzebujesz profesjonalnej pomocy w nauce? Kliknij tutaj i umów się na darmową, godzinną lekcję próbną.
Przeczytaj także:
Marcin
Kamola