Marcin Kamola
Zadzwoń do nas
(+48) 799 138 401
Napisz do nas
dr.marcinkamola@gmail.com
Jak zostać dobrym nauczycielem języka niemieckiego?
Pierwsza lekcja języka niemieckiego jest ważnym momentem zarówno dla ucznia, jak i nauczyciela. To właśnie wtedy powstaje pierwsze wrażenie, ustalane są zasady współpracy i często kształtuje się nastawienie ucznia do kolejnych zajęć. Nie oznacza to jednak, że pierwsza lekcja musi być perfekcyjnie zaplanowanym przedstawieniem. Wręcz przeciwnie. Dobry nauczyciel powinien zostawić sobie pewną przestrzeń na obserwację ucznia i reagowanie na jego potrzeby. Pierwsze zajęcia powinny przede wszystkim odpowiedzieć na kilka pytań. Dopiero na podstawie tych informacji można stworzyć skuteczny plan dalszej nauki:
-
jaki jest poziom ucznia?
-
jaki jest jego cel?
-
czego potrzebuje?
-
co już potrafi?
-
z czym ma problemy?
-
jaki sposób pracy będzie dla niego odpowiedni?
1. Nie zaczynaj od przygotowania ćwiczeń
Jednym z częstych błędów początkujących nauczycieli jest przygotowanie dużej liczby ćwiczeń jeszcze przed poznaniem ucznia.
Nauczyciel może przygotować:
- tekst,
- ćwiczenie gramatyczne,
- listę słówek,
- dialog,
- zadanie pisemne.
Problem pojawia się wtedy, gdy uczeń okazuje się zbyt słaby albo zbyt zaawansowany.
Dlatego przed przygotowaniem materiałów warto najpierw zastanowić się:
Co właściwie chcę sprawdzić podczas pierwszej lekcji?
Pierwsze zajęcia powinny mieć charakter częściowo diagnostyczny.
2. Poznaj cel ucznia
To jedna z najważniejszych rzeczy do ustalenia.
Dwie osoby na poziomie B1 mogą potrzebować zupełnie różnych lekcji.
Pierwsza chce przygotować się do egzaminu Goethe-Zertifikat.
Druga pracuje w Austrii i potrzebuje swobodnie rozmawiać z klientami.
Trzecia planuje zdawać maturę.
Czwarta chce nauczyć się niemieckiego od podstaw, ponieważ przeprowadza się do Niemiec.
Poziom językowy jest więc ważny, ale sam w sobie nie mówi jeszcze, czego należy uczyć.
Warto zapytać:
- Dlaczego chcesz uczyć się niemieckiego?
- Do czego będzie Ci potrzebny niemiecki?
- Jak długo uczysz się tego języka?
- Czy wcześniej miałeś nauczyciela lub korepetytora?
- Co sprawia Ci największą trudność?
- Co chciałbyś poprawić w pierwszej kolejności?
3. Dowiedz się, jakie uczeń ma doświadczenia
Warto zapytać ucznia o wcześniejszą naukę.
Na przykład:
Czy uczyłeś się wcześniej niemieckiego?
Jak długo?
Gdzie się uczyłeś?
Czy korzystałeś z podręcznika?
Czy miałeś korepetycje?
Czy używasz niemieckiego w pracy?
Te informacje mogą wiele powiedzieć o uczniu.
Osoba, która przez sześć lat uczyła się niemieckiego w szkole, może mieć całkiem niezłą znajomość gramatyki, ale jednocześnie duże problemy z mówieniem.
Ktoś, kto przez kilka lat mieszkał w Niemczech, może natomiast swobodnie rozmawiać, ale mieć problemy z poprawnym pisaniem.
Nie warto więc zakładać, że poziom wszystkich uczniów rozwija się równomiernie.
4. Sprawdź poziom, ale nie zamieniaj pierwszej lekcji w egzamin
Test poziomujący może być bardzo pomocny.
Nie powinien jednak być jedynym elementem pierwszych zajęć.
Warto sprawdzić kilka różnych kompetencji:
- rozumienie tekstu,
- rozumienie ze słuchu,
- mówienie,
- pisanie,
- gramatykę,
- słownictwo.
Jeżeli uczeń świetnie rozwiązuje test gramatyczny, nie oznacza to automatycznie, że potrafi swobodnie rozmawiać.
Dlatego test powinien być uzupełniony rozmową.
5. Rozmowa diagnostyczna
Rozmowa jest jednym z najlepszych sposobów sprawdzenia rzeczywistego poziomu językowego.
Na poziomie podstawowym można zapytać:
Wie heißt du?
Wo wohnst du?
Was machst du beruflich?
Was machst du gern in deiner Freizeit?
Na wyższym poziomie można przejść do pytań otwartych:
Warum lernst du Deutsch?
Was ist für dich beim Deutschlernen am schwierigsten?
Wie sieht dein typischer Arbeitstag aus?
Was gefällt dir am Leben in Deutschland oder Österreich?
Ważne jest nie tylko to, czy uczeń zna odpowiedź. Nauczyciel powinien obserwować:
- płynność,
- wymowę,
- zakres słownictwa,
- poprawność gramatyczną,
- sposób budowania zdań,
- umiejętność reagowania na pytania.
6. Nie oceniaj ucznia zbyt szybko
Pierwsza lekcja może być stresująca.
Uczeń może znać więcej, niż jest w stanie pokazać podczas pierwszych minut rozmowy.
Szczególnie dotyczy to osób, które:
- boją się popełniać błędy,
- miały wcześniej negatywne doświadczenia,
- długo nie używały niemieckiego,
- są bardzo nieśmiałe,
- mają silną blokadę przed mówieniem.
Dlatego pierwsza lekcja powinna również pomóc uczniowi poczuć się swobodnie.
7. Wyjaśnij, jak będą wyglądać zajęcia
Warto już na początku powiedzieć uczniowi, czego może się spodziewać.
Na przykład:
„Na naszych lekcjach będziemy pracować nad mówieniem, ale będziemy również regularnie powtarzać gramatykę i słownictwo. Co kilka tygodni sprawdzimy postępy.”
Takie wyjaśnienie buduje poczucie bezpieczeństwa.
Uczeń wie:
- czego oczekiwać,
- jak będzie wyglądała lekcja,
- czego nauczyciel od niego wymaga,
- w jaki sposób będzie oceniany postęp.
8. Ustal zasady współpracy
W przypadku korepetycji indywidualnych warto ustalić kwestie organizacyjne już na początku.
Należy określić:
- długość lekcji,
- częstotliwość spotkań,
- sposób płatności,
- zasady odwoływania zajęć,
- sposób przekazywania materiałów,
- kontakt między lekcjami,
- zasady dotyczące pracy domowej.
Nie trzeba poświęcać na to połowy pierwszej lekcji.
Kilka jasnych zasad na początku może jednak zapobiec wielu problemom w przyszłości.
9. Przygotuj plan pierwszej lekcji
Dobrym rozwiązaniem jest przygotowanie elastycznego planu.
Przykładowo pierwsze 60 minut może wyglądać tak:
0–10 minut
Poznanie ucznia i rozmowa o jego celu.
10–20 minut
Krótka rozmowa po niemiecku.
20–35 minut
Ćwiczenia diagnostyczne.
35–45 minut
Krótka praca nad wybranym zagadnieniem.
45–55 minut
Ćwiczenie komunikacyjne.
55–60 minut
Podsumowanie i ustalenie dalszego planu.
To oczywiście tylko przykład. W przypadku dziecka, studenta, osoby przygotowującej się do egzaminu czy pracownika potrzebującego niemieckiego zawodowego struktura może wyglądać zupełnie inaczej.
10. Przygotuj materiały awaryjne
Dobry nauczyciel powinien mieć plan B.
Załóżmy, że przygotowane ćwiczenie okazuje się zbyt trudne.
Albo przeciwnie, uczeń rozwiązuje je w trzy minuty.
Co wtedy?
Warto mieć przygotowane dodatkowe materiały:
- krótkie pytania do rozmowy,
- dodatkowe ćwiczenie,
- zdjęcie do opisania,
- krótki tekst,
- zadanie powtórkowe,
- prostą grę językową.
Dzięki temu nauczyciel nie musi improwizować w panice.
11. Nie próbuj nauczyć wszystkiego podczas pierwszej lekcji
To bardzo częsty błąd.
Pierwsza lekcja nie musi obejmować:
- pięciu czasów,
- trzydziestu nowych słówek,
- odmiany wszystkich czasowników,
- całej gramatyki A1.
Jej głównym zadaniem jest poznanie ucznia i rozpoczęcie wspólnej pracy.
Jeżeli uczeń po pierwszej lekcji wie, czego będzie się uczył i czuje, że rzeczywiście zrobił krok do przodu, cel został osiągnięty.
12. Wybierz jedno małe zagadnienie do pracy
Jeżeli uczeń jest początkujący, można na przykład przećwiczyć:
sein
Ich bin...
Du bist...
i wykorzystać konstrukcję w praktyce:
Ich bin Marcin.
Ich bin Lehrer.
Ich bin aus Polen.
Jeżeli uczeń jest na poziomie B1, można natomiast pracować na przykład nad opowiadaniem o przeszłości.
Najważniejsze, aby materiał był możliwy do wykorzystania w praktyce.
13. Pierwsza lekcja powinna dać uczniowi poczucie sukcesu
To szczególnie ważne u osób, które mają złe doświadczenia z nauką języka.
Uczeń powinien wyjść z lekcji z poczuciem:
„Potrafię więcej, niż myślałem.”
Nie musi to oznaczać, że nauczył się 50 nowych słów.
Czasami sukcesem będzie:
„Dzisiaj po raz pierwszy powiedziałem kilka zdań po niemiecku bez tłumaczenia ich w głowie.”
Takie doświadczenie może być znacznie bardziej wartościowe niż kolejna strona ćwiczeń z podręcznika.
14. Dostosuj język nauczyciela do poziomu ucznia
Nauczyciel powinien oczywiście mówić po niemiecku, ale sposób komunikacji musi być dostosowany do poziomu.
Początkującemu uczniowi nie pomoże bardzo skomplikowane polecenie:
„Beschreiben Sie ausführlich die sozioökonomischen Veränderungen...”
Jeżeli dopiero zaczyna naukę, lepiej powiedzieć:
„Schau auf das Bild. Was siehst du?”
Język nauczyciela również jest materiałem dydaktycznym.
15. Nie zakładaj, że uczeń wie to, co „powinien” wiedzieć
Uczeń na poziomie B1 może nie znać podstawowego słowa.
Uczeń na poziomie A2 może znać zaawansowaną konstrukcję, ponieważ wcześniej pracował w Niemczech.
Poziom językowy nie jest idealnie równym zestawem umiejętności.
Dlatego warto patrzeć na ucznia indywidualnie.
16. Zapisuj najważniejsze obserwacje
Po pierwszej lekcji warto zanotować:
- poziom,
- mocne strony,
- problemy,
- cel ucznia,
- najczęstsze błędy,
- zakres słownictwa,
- umiejętność mówienia,
- propozycję dalszej pracy.
Takie notatki będą bardzo przydatne podczas kolejnych zajęć.
Po kilku miesiącach nauczyciel może dzięki nim zobaczyć, jak uczeń się rozwija.
17. Co zrobić po pierwszej lekcji?
Po zakończeniu zajęć warto przygotować krótki plan dalszej nauki.
Na przykład:
Najbliższe 4 tygodnie:
- powtórzenie podstawowych czasów,
- rozwijanie słownictwa dotyczącego pracy,
- ćwiczenie mówienia,
- utrwalenie Akkusativ i Dativ.
Uczeń powinien wiedzieć, dokąd zmierza.
18. Pierwsza lekcja online
W przypadku lekcji online trzeba dodatkowo sprawdzić kwestie techniczne.
Przed rozpoczęciem zajęć warto upewnić się, że działają:
- mikrofon,
- kamera,
- połączenie internetowe,
- udostępnianie ekranu,
- materiały,
- tablica online, jeśli jest potrzebna.
Dobrze również przygotować materiały w taki sposób, aby można było je łatwo udostępnić uczniowi.
Technologia powinna pomagać w prowadzeniu lekcji, a nie stać się jej głównym bohaterem.
19. Pierwsza lekcja w szkole lub na uczelni
W przypadku grupy sytuacja wygląda inaczej.
Nauczyciel musi jednocześnie:
- poznać grupę,
- przedstawić zasady,
- określić poziom,
- ustalić sposób pracy,
- zbudować atmosferę,
- rozpocząć realizację programu.
Warto zastosować krótkie ćwiczenia integracyjne, które jednocześnie pozwolą sprawdzić znajomość niemieckiego.
Na przykład uczniowie mogą przedstawić się partnerowi, a następnie zaprezentować go całej grupie.
W ten sposób pierwsze ćwiczenie jest jednocześnie komunikacją, poznawaniem się i diagnozą poziomu.
20. Najważniejsza zasada pierwszej lekcji
Pierwsza lekcja nie powinna być pokazem wiedzy nauczyciela.
Powinna być początkiem procesu nauki.
Nie chodzi o to, aby uczeń pomyślał:
„Ten nauczyciel zna mnóstwo gramatyki.”
Znacznie ważniejsze jest:
„Ten nauczyciel rozumie, czego potrzebuję, i potrafi mi pomóc.”
To właśnie zaufanie jest jednym z fundamentów dobrej współpracy.
Podsumowanie
Dobre przygotowanie do pierwszej lekcji języka niemieckiego nie polega na stworzeniu jak największej liczby ćwiczeń.
Najważniejsze jest poznanie ucznia.
Przed rozpoczęciem regularnych zajęć warto ustalić:
- jaki jest cel nauki,
- jaki jest obecny poziom,
- jakie doświadczenia ma uczeń,
- jakie są jego mocne i słabe strony,
- czego najbardziej potrzebuje,
- jaki sposób pracy będzie dla niego odpowiedni.
Pierwsza lekcja powinna być jednocześnie diagnostyczna, praktyczna i przyjazna. Dobry nauczyciel nie musi podczas pierwszego spotkania pokazać całego swojego warsztatu. Powinien natomiast pokazać uczniowi, że potrafi stworzyć dla niego sensowną drogę nauki. A ta droga zaczyna się od jednego prostego pytania: „Czego właściwie potrzebujesz od języka niemieckiego?”
FAQ
Czy pierwsza lekcja niemieckiego powinna być lekcją próbną?
Może nią być, szczególnie w przypadku korepetycji indywidualnych. Warto jednak potraktować ją przede wszystkim jako okazję do poznania ucznia, określenia jego poziomu i ustalenia celów nauki.
Czy podczas pierwszej lekcji trzeba przeprowadzić test poziomujący?
Nie zawsze. Test może być pomocny, ale powinien być uzupełniony rozmową i krótkimi zadaniami sprawdzającymi różne umiejętności językowe.
Ile materiału przygotować na pierwszą lekcję?
Najlepiej przygotować podstawowy plan oraz kilka dodatkowych ćwiczeń. Nie warto jednak przygotowywać zbyt dużej ilości materiału. Pierwsza lekcja powinna pozostawić miejsce na obserwację i spontaniczną reakcję na potrzeby ucznia.
Co zrobić, jeśli uczeń okaże się znacznie słabszy lub lepszy, niż zakładaliśmy?
Należy elastycznie zmienić poziom ćwiczeń. Właśnie dlatego warto mieć przygotowany plan awaryjny oraz materiały o różnym stopniu trudności.
Potrzebujesz profesjonalnej pomocy w nauce? Kliknij tutaj i umów się na darmową, godzinną lekcję próbną.
Przeczytaj także:
Marcin
Kamola