Podobieństwa i różnice między językiem polskim a niemieckim

Nauka niemieckiego przez osobę mówiącą po polsku ma swoje mocne i słabe strony. Z jednej strony oba języki należą do rodziny języków indoeuropejskich i mają pewne podobieństwa w gramatyce oraz sposobie tworzenia zdań. Z drugiej strony różnice między nimi są na tyle duże, że niektóre konstrukcje wymagają zupełnie innego sposobu myślenia. Dla Polaka niemiecki może być momentami bardzo logiczny, a chwilę później zaskoczyć szykiem zdania, rodzajnikiem albo przypadkiem. Dobra wiadomość jest taka, że znajomość polskiego może naprawdę pomóc w nauce niemieckiego. Trzeba tylko wiedzieć, gdzie szukać podobieństw, a gdzie uważać na pułapki.

 

Polski i niemiecki mają wspólne korzenie

Język polski należy do języków słowiańskich, natomiast niemiecki do języków germańskich. Obie grupy należą jednak do większej rodziny języków indoeuropejskich. Oznacza to, że w obu językach można znaleźć pewne podobieństwa w strukturze gramatycznej i słownictwie. Nie oznacza to oczywiście, że polski i niemiecki są do siebie bardzo podobne. Ich rozwój przebiegał przez setki lat niezależnie od siebie. Mimo to Polak uczący się niemieckiego może znaleźć kilka znajomych punktów zaczepienia.

 

Oba języki mają przypadki

To jedna z największych plusów, jakie ma Polak rozpoczynający naukę niemieckiego.

1. W języku polskim mamy:

• mianownik,
• dopełniacz,
• celownik,
• biernik,
• narzędnik,
• miejscownik,
• wołacz.

2. W języku niemieckim mamy cztery przypadki:

• Nominativ,
• Genitiv,
• Dativ,
• Akkusativ.

Dzięki temu sama idea odmieniania rzeczowników w zależności od ich funkcji w zdaniu nie jest dla Polaka czymś zupełnie nowym.

 

Niemiecki ma mniej przypadków niż polski

Tutaj pojawia się dobra wiadomość.

Niemiecki ma tylko cztery przypadki:

Nominativ

Genitiv

Dativ

Akkusativ

Polski ma ich siedem.

Nie oznacza to jednak, że niemiecka odmiana jest łatwa. Niemiecki wykorzystuje przypadki przede wszystkim poprzez zmianę rodzajników:

der → den → dem → des

Dlatego trzeba nauczyć się rozpoznawać, jaki przypadek występuje w danym zdaniu.

 

W obu językach istnieje rodzaj gramatyczny

W języku polskim mamy:

• rodzaj męski,
• żeński,
• nijaki.

Niemiecki również ma trzy rodzaje:

• der → rodzaj męski,
• die → rodzaj żeński,
• das → rodzaj nijaki.

Na pierwszy rzut oka wygląda to bardzo podobnie. Problem pojawia się wtedy, gdy okazuje się, że rodzaj niemieckiego rzeczownika często nie odpowiada rodzajowi polskiemu.

Na przykład:

der Tisch

stół

die Tür

drzwi

das Fenster

okno

Dlatego niemieckich rzeczowników najlepiej uczyć się razem z rodzajnikiem.

Nie:

Tisch = stół

lepiej:

der Tisch = stół

 

Podobieństwa w czasownikach

W obu językach czasowniki odmieniają się przez osoby.

Po polsku:

ja pracuję

ty pracujesz

on pracuje

Po niemiecku:

ich arbeite

du arbeitest

er arbeitet

Mechanizm jest więc podobny.

W obu językach trzeba znać osobę, aby prawidłowo utworzyć formę czasownika.

 

Czasowniki nieregularne występują w obu językach

Zarówno polski, jak i niemiecki mają czasowniki, których nie można odmieniać według jednego prostego schematu.

W niemieckim:

sein → ich bin

haben → ich habe

werden → ich werde

Podobne zjawisko występuje w języku polskim.

Dlatego samo opanowanie jednej reguły nie wystarcza. Najczęściej używane czasowniki trzeba po prostu dobrze zapamiętać.

 

W obu językach możemy zmieniać szyk zdania

To kolejna cecha wspólna.

W języku polskim możemy powiedzieć:

Dzisiaj pracuję w domu.

Możemy również powiedzieć:

W domu pracuję dzisiaj.

Szyk może zostać zmieniony, aby podkreślić określony element.

W niemieckim również istnieje możliwość rozpoczynania zdania od różnych elementów:

Heute arbeite ich zu Hause.

Dzisiaj pracuję w domu.

Zwróć uwagę na konstrukcję:

Heute + arbeite + ich

To bardzo ważne dla Polaków uczących się niemieckiego.

 

Największa różnica: szyk zdania

Tutaj niemiecki zaczyna stawiać przed Polakiem pierwsze większe przeszkody.

W prostym zdaniu:

Ich lerne Deutsch.

Uczę się niemieckiego.

czasownik znajduje się na drugim miejscu.

Podobnie:

Ich arbeite heute.

Pracuję dzisiaj.

Ale gdy pojawia się zdanie podrzędne:

weil ich heute arbeite

ponieważ dzisiaj pracuję

czasownik przechodzi na koniec.

Ich bleibe zu Hause, weil ich heute arbeite.

Zostaję w domu, ponieważ dzisiaj pracuję.

To jedna z najważniejszych różnic między polskim a niemieckim.

 

Czasownik na końcu zdania

W języku polskim szyk:

„ponieważ dzisiaj pracuję”

jest naturalny.

W niemieckim również występuje czasownik na końcu zdania podrzędnego:

weil ich heute arbeite

Ale problem robi się większy przy czasownikach złożonych:

weil ich gestern habe arbeiten müssen

ponieważ wczoraj musiałem pracować.

Dlatego szyk zdania jest jednym z tematów, które warto szczególnie dobrze opanować.

 

Rodzajniki są dużym wyzwaniem

Polski nie posiada odpowiednika niemieckich rodzajników:

der, die, das

oraz:

ein, eine

Dlatego dla Polaka zdanie:

Ich habe ein Auto.

może być łatwiejsze do zrozumienia niż do samodzielnego stworzenia.

Trzeba bowiem wiedzieć:

• jaki rodzaj ma rzeczownik,
• jaki rodzajnik zastosować,
• jaki przypadek występuje,
• jak odmienić rodzajnik.
   

W polskim nie ma rodzajnika

To jedna z najbardziej fundamentalnych różnic.

Po polsku:

Mam samochód.

Po niemiecku:

Ich habe ein Auto.

Po polsku nie musimy informować za pomocą osobnego słowa, czy chodzi o „jakiś samochód”, czy o konkretny samochód.

W niemieckim rodzajniki pomagają określić charakter rzeczownika.

 

Niemiecki bardziej pilnuje kolejności słów

Polski pozwala na stosunkowo dużą swobodę szyku.

Możemy powiedzieć:

Kupiłem wczoraj nowy telefon.

albo:

Wczoraj kupiłem nowy telefon.

albo:

Nowy telefon kupiłem wczoraj.

Wszystkie wersje są możliwe, choć różnią się akcentem.

W niemieckim również można zmieniać kolejność elementów, ale obowiązuje znacznie więcej zasad dotyczących pozycji czasownika.

Dlatego dosłowne tłumaczenie polskiego zdania na niemiecki często prowadzi do błędu.

 

Podobne słowa, które naprawdę pomagają

Polski i niemiecki mają wiele słów, które są historycznie powiązane albo zostały zapożyczone z innych języków.

Na przykład:

der Studentstudent

die Universitätuniwersytet

die Musikmuzyka

das Problemproblem

die Informationinformacja

die Familiefamilia

die Minuteminuta

die Kulturkultura

Takie słowa są dużym ułatwieniem.

 

Uwaga na fałszywych przyjaciół

Podobne słowo nie zawsze oznacza to samo.

To tak zwani:

falsche Freunde

czyli fałszywi przyjaciele językowi.

Przykładem jest:

bekommen

które nie oznacza „bekommen” w sensie „być”.

bekommen = otrzymać / dostać

Ich bekomme einen Brief.

Dostaję list.

Kolejny przykład:

eventuell

oznacza:

ewentualnie / być może

a nie „ewentualnie” dokładnie w każdym polskim znaczeniu tego słowa.

Dlatego podobieństwo słów jest pomocne, ale czasami może również wprowadzić w błąd.

 

„Aktuell” nie oznacza „aktualny” w każdym znaczeniu

To bardzo dobry przykład pułapki.

aktuell

oznacza przede wszystkim:

obecny, aktualny, bieżący

Na przykład:

die aktuellen Nachrichten

bieżące wiadomości

Natomiast polskie „aktualny” w znaczeniu „ważny, obowiązujący” może wymagać innego niemieckiego słowa zależnie od kontekstu. To pokazuje, dlaczego nie należy tłumaczyć słów wyłącznie na podstawie ich podobieństwa.

 

Niemieckie rzeczowniki piszemy wielką literą

To bardzo charakterystyczna różnica. W języku niemieckim wszystkie rzeczowniki zapisujemy wielką literą:

das Haus

die Arbeit

der Lehrer

die Sprache

das Problem

W języku polskim rzeczowniki zapisujemy małą literą, chyba że rozpoczynają zdanie lub są nazwą własną. Dla osoby uczącej się niemieckiego jest to dobra wiadomość: kiedy widzimy wielką literę w środku niemieckiego zdania, bardzo często możemy podejrzewać, że mamy do czynienia z rzeczownikiem.

 

Niemiecki tworzy bardzo długie słowa

Jedną z rzeczy, które często zaskakują Polaków, są niemieckie rzeczowniki złożone.

Przykład:

die Krankenversicherung

ubezpieczenie zdrowotne

Możemy rozłożyć je na:

krank + Versicherung

Podobnie:

der Führerschein

prawo jazdy

die Arbeitszeit

czas pracy

das Schlafzimmer

sypialnia

der Bahnhof

dworzec kolejowy

Długie niemieckie słowo często jest po prostu kilkoma krótszymi słowami połączonymi w jedno.

 

W obu językach występują czasowniki modalne

Polski również ma konstrukcje odpowiadające niemieckim czasownikom modalnym.

Niemiecki:

Ich kann schwimmen.

Potrafię pływać.

Ich muss arbeiten.

Muszę pracować.

Ich darf gehen.

Mogę iść / Wolno mi iść.

Ich möchte reisen.

Chciałbym podróżować.

Mechanizm jest dla Polaka stosunkowo intuicyjny.

Problemem może być natomiast szyk:

Ich kann heute nicht kommen.

Należy zauważyć, że bezokolicznik kommen znajduje się na końcu.

 

Czasy są częściowo podobne

Oba języki mają sposoby mówienia o:

• teraźniejszości,
• przeszłości,
• przyszłości.

W niemieckim mamy między innymi:

Präsens

Perfekt

Präteritum

Plusquamperfekt

Futur I

Futur II

W polskim system czasów wygląda inaczej, ale sama potrzeba rozróżniania czasu wydarzenia jest oczywiście wspólna.

 

Perfekt może być łatwiejszy dla Polaka, niż się wydaje

Niemieckie:

Ich habe gearbeitet.

Pracowałem.

Ich bin gegangen.

Poszedłem.

może początkowo wyglądać skomplikowanie.

Jednak Polak szybko zauważy podobieństwo do konstrukcji czasów przeszłych opartych na czasowniku posiłkowym.

Największym wyzwaniem jest zapamiętanie, kiedy użyć:

haben

a kiedy:

sein

 

Niemiecki ma stronę bierną

Podobnie jak polski, niemiecki pozwala tworzyć konstrukcje, w których najważniejsza jest czynność, a nie osoba ją wykonująca.

Der Brief wird geschrieben.

List jest pisany.

Das Auto wird repariert.

Samochód jest naprawiany.

Dla Polaka sama idea strony biernej nie jest więc całkowicie nowa.

Różnica polega przede wszystkim na sposobie jej tworzenia.

 

Przyimki mogą działać inaczej

To kolejna częsta pułapka.

Po polsku:

czekam na autobus

Po niemiecku:

Ich warte auf den Bus.

Z kolei:

helfen jemandem

pomagać komuś

po niemiecku:

jemandem helfen

Tu akurat konstrukcja jest podobna.

Dlatego przyimki i rekcję czasowników warto uczyć się razem z całymi wyrażeniami.

Nie:

warten = czekać

ale:

warten auf + Akkusativ = czekać na

 

Niemiecki często wymaga konkretnego przypadku

W języku polskim przypadek również zależy od czasownika lub przyimka.

Podobnie jest w niemieckim.

Na przykład:

mit + Dativ

mit dem Freund

z przyjacielem

für + Akkusativ

für meinen Freund

dla mojego przyjaciela

Dla Polaka nie jest więc obca sama koncepcja rekcji. Trzeba jednak nauczyć się niemieckich połączeń.

 

Podobieństwa mogą pomagać, ale również przeszkadzać

To bardzo ważna zasada.

Jeżeli niemieckie zdanie jest podobne do polskiego, możemy łatwiej je zapamiętać.

Ale jeżeli zakładamy, że niemiecki zawsze działa dokładnie tak samo jak polski, zaczynamy popełniać błędy.

Przykład:

Polski:

Mam 35 lat.

Niemiecki:

Ich bin 35 Jahre alt.

Dosłowne:

„Jestem 35 lat stary.”

Brzmi dziwnie po polsku, ale właśnie tak wyraża się wiek po niemiecku.

 

„Mam rację” po niemiecku

Po polsku:

Mam rację.

Po niemiecku:

Ich habe recht.

Tutaj podobieństwo jest bardzo duże.

Ale już:

Mam 30 lat.

→ Ich bin 30 Jahre alt.

Dlatego warto zapamiętywać całe konstrukcje, a nie pojedyncze słowa.

 

„Jest mi zimno”

Po polsku:

Jest mi zimno.

Po niemiecku:

Mir ist kalt.

Tutaj konstrukcja jest zupełnie inna.

Dosłowne tłumaczenie:

„Mnie jest zimno.”

To świetny przykład tego, że nawet jeżeli znamy wszystkie pojedyncze słowa, nie zawsze możemy po prostu przenieść polską konstrukcję do niemieckiego.

 

„Podoba mi się”

Po polsku:

Podoba mi się ten film.

Po niemiecku:

Der Film gefällt mir.

Czasownik:

gefallen

wymaga tutaj innej konstrukcji niż polskie „podobać się”.

Der Film gefällt mir.

Film podoba mi się.

Die Stadt gefällt mir.

Miasto mi się podoba.

To kolejny powód, dla którego warto uczyć się czasowników razem z ich rekcją.

 

Co jest łatwiejsze dla Polaka?

Na początku nauki stosunkowo łatwe mogą być:

• odmiana czasowników przez osoby,
• podstawowe czasy,
• przypadki jako idea gramatyczna,
• czasowniki modalne,
• tworzenie zdań oznajmujących,
• wiele słów pochodzenia międzynarodowego,
• niektóre konstrukcje strony biernej.
   

Co jest trudniejsze?

Najwięcej problemów może sprawiać:

• rodzaj rzeczowników,
• rodzajniki,
• szyk zdania,
• zdania podrzędne,
• przypadki po przyimkach,
• rekcja czasowników,
• czasowniki rozdzielnie złożone,
• pozycja „nicht”,
• odmiana przymiotników,
• końcówki przymiotników,
• konstrukcje z zu,
• Konjunktiv II.

Dlatego nauka niemieckiego nie powinna polegać wyłącznie na zapamiętywaniu słówek.

 

Jak wykorzystać znajomość polskiego podczas nauki niemieckiego?

Najlepiej świadomie wykorzystywać podobieństwa.

Jeżeli wiesz, czym jest:

Dativ

w języku niemieckim, możesz odwołać się do polskiego sposobu myślenia o celowniku.

Jeżeli znasz:

Akkusativ

łatwiej będzie zrozumieć funkcję biernika.

Jeżeli znasz stronę bierną po polsku, łatwiej będzie zrozumieć:

Das Auto wird repariert.

Jednocześnie trzeba pamiętać, że nie wszystko da się przełożyć jeden do jednego.

 

Czy Polakom łatwiej nauczyć się niemieckiego?

Nie ma jednej odpowiedzi. Polak ma pewne przewagi, szczególnie w zakresie przypadków, odmiany przez osoby i rozumienia funkcji gramatycznych.

Jednocześnie niemiecki ma elementy, których polski nie posiada, przede wszystkim rodzajniki i specyficzny szyk czasownika. Największym ułatwieniem nie jest więc to, że niemiecki jest podobny do polskiego, ale to, że znajomość polskiego pozwala lepiej rozumieć niektóre pojęcia gramatyczne.

 

Najważniejsza rada: nie tłumacz słowo po słowie

To jedna z najważniejszych zasad nauki niemieckiego.

Nie warto myśleć:

„Jak przetłumaczyć każde słowo z tego polskiego zdania?”

Lepiej:

„Jak Niemiec powiedziałby to w swojej konstrukcji?”

Przykład:

Mam 30 lat.

Nie próbujemy tłumaczyć:

„mam” → haben

Poprawna konstrukcja:

Ich bin 30 Jahre alt.

 

Ucz się całych konstrukcji

Zamiast zapamiętywać:

gefallen = podobać się

lepiej:

Das gefällt mir.

To mi się podoba.

Zamiast:

warten = czekać

lepiej:

Ich warte auf den Bus.

Czekam na autobus.

Zamiast:

helfen = pomagać

lepiej:

Ich helfe meinem Freund.

Pomagam mojemu przyjacielowi.

Takie podejście pozwala jednocześnie uczyć się słownictwa, gramatyki i naturalnego szyku zdania.

 

Podsumowanie

Polski i niemiecki nie są językami bardzo podobnymi, ale mają kilka cech, które mogą ułatwić naukę.

Najważniejsze podobieństwa to:

• oba języki mają przypadki,
• oba mają trzy rodzaje gramatyczne,
• czasowniki odmieniają się przez osoby,
• występują czasowniki modalne,
• istnieją czasy przeszłe i przyszłe,
• oba języki wykorzystują stronę bierną,
• wiele słów ma podobne lub wspólne pochodzenie.

Najważniejsze różnice to:

• niemiecki ma rodzajniki,
• niemieckie rzeczowniki zapisujemy wielką literą,
• szyk zdania jest bardziej rygorystyczny,
• czasownik w zdaniach podrzędnych często znajduje się na końcu,
• niemiecka rekcja często różni się od polskiej,
• rodzaj niemieckiego rzeczownika nie zawsze odpowiada rodzajowi polskiemu,
• wiele polskich konstrukcji trzeba wyrażać po niemiecku w zupełnie inny sposób.

Najważniejszy wniosek jest prosty: polski może być bardzo dobrym punktem wyjścia do nauki niemieckiego, ale nie powinien być instrukcją obsługi niemieckiego. Warto wykorzystywać podobieństwa, ale jednocześnie uczyć się charakterystycznych dla niemieckiego konstrukcji jako całości. Wtedy zamiast ciągle tłumaczyć zdania z polskiego na niemiecki, stopniowo zaczynamy budować je bezpośrednio po niemiecku. I właśnie wtedy nauka zaczyna nabierać rozpędu.

 

FAQ

Czy język niemiecki jest podobny do polskiego?

Polski i niemiecki należą do różnych grup językowych, ale mają pewne wspólne cechy, między innymi przypadki, rodzaje gramatyczne i odmianę czasowników przez osoby.

Co jest najtrudniejsze dla Polaków uczących się niemieckiego?

Do najczęstszych problemów należą rodzajniki, szyk zdania, przypadki, rekcja czasowników, odmiana przymiotników oraz zdania podrzędne.

Czy znajomość polskiej gramatyki pomaga w nauce niemieckiego?

Tak. Znajomość przypadków, rodzajów gramatycznych czy strony biernej ułatwia zrozumienie podobnych pojęć w języku niemieckim.

Czy można tłumaczyć niemieckie zdania bezpośrednio z polskiego?

Nie zawsze. Wiele niemieckich konstrukcji różni się od polskich, dlatego najlepiej uczyć się całych zwrotów i struktur, zamiast tłumaczyć każde słowo osobno.